Qui trình kỹ thuật thay huyết tương trong điều trị cơn nhược cơ với dịch thay thế albumin 5%

Quy trình kỹ thuật thay huyết tương trong điều trị Cơn nhược cơ với dịch thay thế albumin 5%

I. Đại cương

Thay huyết tương (Plasma exchange – PEX) là phương pháp loại bỏ các kháng thể tự miễn có trong bệnh lý nhược cơ ra khỏi cơ thể cùng với huyết tương và được thay thế bằng huyết tương mới. Do đó làm cải thiện tình trạng  yếu cơ và giúp cho bệnh nhân được hồi phục nhanh cơ lực.

II. Chỉ định

  • Bệnh nhân (bn) nhược cơ có dấu hiệu nặng (rối loạn nuốt, nói khó, liệt cơ hô hấp) không đáp ứng với thuốc điều trị nhược cơ. Thời gian giữa các lần PEX (cách ngày), số lần PEX (trung bình 4 – 6 lần) theo đáp ứng của bn.
  • Bn có tiền sử sốc phản vệ với huyết tương.

III. Chống chỉ định

Thận trọng trong một số trường hợp sau:
Bn đang hạ huyết áp: phải nâng huyết áp về giá trị bình thường của bn trước khi tiến hành thủ thuật
Bn đang có rối loạn đông máu: cần chú ý trong quá trình đặt catheter tĩnh mạch (TM) để PEX.

IV. Chuẩn bị:

1. Nhân viên y tế: 1 bác sĩ và 2 điều dưỡng đã được đào tạo về thực hành PEX.
– Bác sĩ: đội mũ, đeo khẩu trang, rửa tay, mặc áo và đi găng vô khuẩn
– Điêu dưỡng: đội mũ, đeo khẩu trang, phụ giúp bác sĩ làm thủ thuật
2. Phương tiện:– Máy lọc máu có chức năng thay huyết tương của các hãng như: B/Braun, Gambro, Asahi kasei…
– Dịch thay thế: albumin 5% được tính theo công thức Vplasma = (1-Ht)x(0,065 x Wkg)
Hoặc ước tính 40ml/Kg/lần.  Cả đợt khoảng 200 – 250ml/kg.
– Dịch để khởi động, chuẩn bị máy: NaCl 0,5%  4000ml
– Bộ túi, dây, quả tách huyết tương
– Bàn làm thủ thuật.
– Áo mổ, săng có lỗ vô khuẩn
– Găng tay vô khuẩn: 4 đôi
– Bơm tiêm 10 ml: 6 chiếc
– Betadin 10%: 50 ml
– Máy monitor theo dõi chức năng sống: nhịp tim, SpO2, nhịp thở, huyết áp.
– Các thiết bị và thuốc cấp cứu: bóng ambu, máy thở, ống nội khí quản, adrenalin1mg, dimedron, methylpresnisolon 40mg…
– Thuốc:
+ Chống đông heparin: 50.000 đơn vị
+ Canxiclorua 2gram (tiêm TM 1gram sau vào PEX 30 phút và ngay trước khi kết thúc PEX 30 phút).
+ Methylpresnisolon 80 mg tiêm TM trước khi tiến hành PEX 30 phút với mục đích dự phòng phản ứng dị ứng.
3. Bệnh nhân– Giải thích cho bn, người gia đình bn  biết lợi ích và tác dụng phụ của PEX.
– Bn nằm ngửa, đầu cao 300 (nếu không có hạ huyết áp).
– Chân bên đặt catheter TM: duỗi thẳng & xoay ra ngoài.
– Nếu đặt TM cảnh trong: đầu bằng, mặt quay sang bên đối diện.
4. Hồ sơ bệnh án: – Gia đình hoặc bn ký cam kết làm thủ thuật.
– Ghi phiếu chỉ định PEX: máy tách huyết tương, tốc độ máu, tốc độ dịch thay thế, liều chống đông heparin.
– Ghi hồ sơ bệnh án: số lượng dịch thay thế, thời gian tiến hành, kết thúc PEX, chức năng sống (mạch, HA, nhịp thở…) trong quá trình PEX.

V. Các bước tiến hành:

Bước 1: đặt catheter TM (xin xem bài đặt catheter TM để lọc máu)
Bước 2: thiết lập vòng tuần hoàn ngoài cơ thể
– Bật nguồn điện, chọn phương thức điều trị “Plasma Exchange”, sau đó lắp  màng lọc tách huyết tương và dây dẫn máu theo chỉ dẫn.
– Đuổi khí có trong màng lọc và dây dẫn, thường dùng dung dịch natriclorua 0,9% có pha heparin 5000UI / 1000ml.
– Kiểm tra toàn bộ hệ thống an toàn của vòng tuần hoàn ngoài cơ thể (các khoá, đầu tiếp nối của máy).
Bước 3: nối đường máu ra (ống thông màu đỏ) với tuần hoàn ngoài cơ thể, mở bơm máu tốc độ khoảng 60 – 70 ml/ phút, bơm liều đầu heparin 20 đvị/kg rồi duy trì heparin 10 đvị/kg/giờ, khi máu đến 1/3 quả lọc thì ngừng bơm máu và nối tuần hoàn ngoài cơ thể với đường tĩnh mạch (ống thông màu xanh) và tăng dần tốc độ máu lên đến khoảng 100 – 120 ml/phút.
Bước 4: đặt các thông số cho máy hoạt động.
– Lưu lượng máu khoảng 100 -120 ml / phút (phụ thuộc huyết áp)
– Liều heparin liều đầu 20 đvị/kg, liều duy trì 10 đvị/kg/giờ.
(thận trọng và điều chỉnh liều khi bn có rối loạn đông máu)
– Lưu lượng huyết tương cần tách bỏ 20ml / phút.
– Làm ấm huyết tương hoặc dịch thay thế ở nhiệt độ 37oC.
Bước 5: sau khi PEX xong phải rửa sạch hai nòng catheter TM bằng NaCl 0,9% sau đó bơm vào mỗi bên 12.500 đơn vị heparin nhằm mục đích không bị tắc catheter TM để lưu qua lần lọc sau. Cần sát khuẩn kỹ catheter bằng dung dịch betadin, sau đó băng kín lại.

VI. Theo dõi:

*Lâm sàng:
– Ý thức, mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở, SpO2.
– Các thông số máy thở. ( nếu bệnh nhân đang thở máy)
– Các phản ứng dị ứng: mẩn ngứa, mề đay, khó thở, sốc phản vệ.
– Các biến chứng chảy máu: chảy máu dưới da, niêm mạc, đường tiêu hoá, hô hấp, não, chân ống thông TM. Kiểm tra liều heparin.
*Theo dõi các thông số trên máy lọc huyết tương.
– Áp lực đường động mạch (áp lực vào máy).
– Áp lực đường tĩnh mạch (áp lực trở về bệnh nhân).
– Áp lực trước màng.
– Áp lực xuyên màng.

VII. Xử trí các biến cố khi PEX: (có thể phải dừng cuộc lọc).

– Dị ứng: Dimedron  10 mg tiêm bắp
– Sốc phản vệ: bắt buộc phải dừng quá trình PEX. Tiêm Adrenalin 1/3 ống tiêm TM, tiêm nhắc lại nếu cần cho đến khi HATT > 90 mmHg (xem xử trí sốc phản vệ)
– Đông màng và bầu bẫy khí, vỡ màng: dừng cuộc lọc
– Tắc hay tuột catheter TM: đặt lại catheter TM
– Khí lọt vào tuần hoàn ngoài cơ thể: giảm tôc độ máu, dung bơm tiêm hút khí chỗ bầu bầy khí
– Chảy máu: hiếm xảy ra vì thời gian PEX ngắn (khoảng 2 giờ), chỉ phát hiện được trên xét nghiệm. Thời gian hết tác dụng của heperin trong 6 giờ, nên không có biểu hiện chảy máu trên lâm sàng.
Ghi chú:
Trong đợt thay huyết tương bệnh nhân vẫn tiếp tục được dùng thuốc điều trị nhược cơ.
Nếu bn không có tiền sử sốc phản vệ, sau mỗi lần PEX nên truyền 500 ml huyết tương tươi đông lạnh để bổ xung yếu tố đông máu.